Ứng dụng tế bào gốc trông mô (MSC) trong tổn thương tuỷ sống

Góc nhìn khoa học – lâm sàng – bằng chứng hiện nay

1. Tổn thương tủy sống: Thách thức lớn của y học hiện đại

Tổn thương tủy sống (Spinal Cord Injury – SCI) là một trong những tổn thương khó hồi phục nhất, do:

Neuron thần kinh trung ương không tái sinh hiệu quả
Phản ứng viêm thứ phát gây phá hủy mô lan rộng
Hình thành sẹo thần kinh (glial scar) cản trở tái tạo

Cho đến nay, phẫu thuật, cố định cột sống và phục hồi chức năng vẫn là nền tảng điều trị, nhưng khả năng phục hồi chức năng thần kinh còn hạn chế. Điều này thúc đẩy nghiên cứu các liệu pháp hỗ trợ, trong đó tế bào gốc trung mô (MSC) là một hướng tiếp cận quan trọng.

2. Tế bào gốc trung mô (MSC) là gì và vì sao được nghiên cứu trong SCI?

MSC là nhóm tế bào gốc trưởng thành có thể phân lập từ:

Mô mỡ tự thân
Tủy xương
Dây rốn, nhau thai

Đặc điểm quan trọng của MSC:

Không phải tế bào thần kinh
Không thay thế trực tiếp neuron bị mất
Tác động chủ yếu qua điều hòa môi trường vi mô

Chính đặc điểm này khiến MSC phù hợp với SCI – một bệnh cảnh đa yếu tố, phức tạp, thay vì chỉ thiếu một loại tế bào.

3. Cơ chế tác động chính của MSC trong tổn thương tủy sống

Các nghiên cứu tiền lâm sàng và lâm sàng cho thấy MSC có thể hỗ trợ thông qua 4 cơ chế chính:

3.1 Điều hòa viêm thần kinh

Sau SCI, phản ứng viêm thứ phát là nguyên nhân chính làm tổn thương lan rộng.
MSC có khả năng:

Ức chế các cytokine tiền viêm (TNF-α, IL-1β)
Tăng các yếu tố kháng viêm (IL-10)
→ Giảm tổn thương thứ phát của mô thần kinh.

3.2 Hỗ trợ bảo vệ neuron và sợi trục

MSC tiết ra:

Yếu tố tăng trưởng thần kinh (NGF, BDNF)
Yếu tố hỗ trợ sống còn tế bào

→ Giúp bảo tồn neuron còn sống, giảm thoái hóa tiến triển.

3.3 Điều chỉnh sẹo thần kinh (glial scar)

MSC không loại bỏ hoàn toàn sẹo thần kinh, nhưng:

Làm thay đổi cấu trúc mô đệm
Giảm tính ức chế tái sinh của môi trường tổn thương

3.4 Tác động qua cơ chế cận tiết (paracrine)

Ngày nay, người ta nhận thấy exosome và các yếu tố hòa tan từ MSC đóng vai trò quan trọng hơn bản thân tế bào:

Truyền tín hiệu sửa chữa
Kích hoạt các cơ chế tự phục hồi nội sinh

4. MSC không phải “liệu pháp tái tạo tủy” theo nghĩa thay thế mô

Một hiểu nhầm phổ biến là:

“Ghép MSC sẽ làm tủy sống mọc lại”

👉 Điều này không đúng về mặt khoa học hiện tại.

Theo y học chứng cứ:

MSC không tái tạo hoàn chỉnh tủy sống
Không thay thế phẫu thuật hoặc phục hồi chức năng
Vai trò chính: hỗ trợ – cải thiện môi trường – tăng khả năng hồi phục chức năng

Đây là quan điểm nhất quán trong các công bố khoa học nghiêm túc.

5. Ứng dụng MSC trong chấn thương tủy sống: Bằng chứng tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu của BS. Nguyễn Đình Hòa – BV Hữu nghị Việt Đức đã có các công bố quan trọng:

Ứng dụng tế bào gốc trong chấn thương chỉnh hình
Tạp chí Chấn thương Chỉnh hình Việt Nam – 2016
Báo cáo ca lâm sàng ghép MSC mô mỡ tự thân trong chấn thương cột sống liệt tủy hoàn toàn cấp tính
Tạp chí Chấn thương Chỉnh hình Việt Nam – số đặc biệt
Trình bày tại Hội nghị khoa học thường niên Hội Chấn thương Chỉnh hình Việt Nam

Các nghiên cứu này nhấn mạnh:

Tính an toàn là tiêu chí hàng đầu
Theo dõi lâm sàng dài hạn
Không đưa ra kết luận vượt quá dữ liệu thu được

6. MSC trong SCI nên được đặt trong chiến lược điều trị nào?

Tại Regenmedic, quan điểm tiếp cận là:

MSC là một phần của chiến lược điều trị tổng hợp, bao gồm:

Phẫu thuật giải ép – cố định
Chăm sóc giai đoạn cấp
Phục hồi chức năng thần kinh
Theo dõi lâu dài

MSC không đứng một mình, và không được chỉ định tràn lan.

7. Kết luận: Giá trị thực sự của MSC trong tổn thương tủy sống

Tế bào gốc trung mô mang lại tiềm năng khoa học rõ ràng, nhưng:

Cần được chỉ định đúng
Thực hiện trong khung pháp lý – đạo đức
Dựa trên bằng chứng, không kỳ vọng phi thực tế

Chính cách tiếp cận thận trọng – khoa học – có trách nhiệm này là nền tảng để Regenmedic phát triển y học tái tạo bền vững, thay vì chạy theo xu hướng thương mại hóa.